Guz przysadki mózgowej – czy jest groźny? Rokowania, śmiertelność, leczenie
Przysadka mózgowa jest niewielkim gruczołem dokrewnym, pełniącym w organizmie funkcję wydzielniczą. Produkuje ona między innymi takie hormony, jak prolaktyna, luteina, endorfiny, a oprócz tego hormon tarczycowy (TSH), hormon adrenokortykotropowy i wiele więcej. To właśnie w tym organie czasem rozwijają się guzy – które na szczęście, w większości przypadków, są zupełnie niegroźne i całkowicie wyleczalne. Jak leczy się guzy przysadki mózgowej i jakie są rokowania w przypadku postawienia takiej diagnozy?
Guz przysadki mózgowej – rokowania i śmiertelność
„Guz przysadki mózgowej” – taka diagnoza może brzmieć groźnie, choć tak naprawdę, w większości przypadków, nie musi stanowić powodu do niepokoju. Najczęściej występującym guzem przysadki są bowiem małe (o średnicy poniżej 1 centymetra), nienaciekające na sąsiednie struktury, gruczolaki – a więc zmiany zbudowane z komórek tkanki gruczołowej (wydzielniczej). W takiej sytuacji mogą one wytwarzać hormony w nadmiarze, powodując różne objawy (symptomy te przybierają konkretną postać w zależności od tego, jaki hormon jest wydzielany przez guza). Niemniej, bardzo często guzy przysadki (w tym gruczolaki) nie dają żadnych objawów, a do ich wykrycia dochodzi przypadkowo – w trakcie rutynowych badań, w przebiegu diagnostyki innej choroby czy też w momencie nagłych interwencji medycznych – na przykład po wypadkach. Wówczas takiego guza określa się mianem incydentalomy (zazwyczaj jest to także guz nieaktywny hormonalnie). Więcej informacji o tego typu zmianach znajduje się tutaj: https://www.adamed.expert/pacjent/choroby-i-objawy/choroby-endokrynologiczne/guz-przysadki-czym-jest-incydentaloma.
Dzięki temu, że zazwyczaj guzy przysadki mózgowej rozwijają się wolno i mają niewielkie rozmiary, a także z uwagi na skuteczne metody ich leczenia (o których piszemy poniżej), rokowania u pacjentów są bardzo pomyślne. Najrzadszy, a zarazem najbardziej niebezpieczny jest złośliwy guz przysadki mózgowej. Śmiertelność najczęstszych, łagodnych guzów przysadki jest niska, a stopień wyleczalności – bardzo wysoki.
Guz przysadki mózgowej – leczenie
Sposób leczenia wykrytego guza przysadki uzależnia się przede wszystkim od tego, czy jest on hormonalnie czynny, czy może zupełnie nie wydziela hormonów. I tak:
- w przypadku, gdy guz jest hormonalnie czynny i wydziela między innymi gonadotropiny, kortykotropinę, somatotropinę czy tyreotropinę, stosuje się leczenie resekcyjne – a więc całkowite, operacyjne wycięcie guza. Wyjątek od tej zasady stanowią zmiany produkujące prolaktynę – w takiej sytuacji na początku stosuje się leczenie uwzględniające podawanie antagonistów dopaminy. Jeśli farmakoterapia nie przyniesie pożądanych skutków lub chory jej nie toleruje – wówczas również kieruje się chorego na usunięcie guza;
- w przypadku, gdy guz jest hormonalnie nieczynny, leczenie uzależnia się od jego wielkości i ewentualnego naciekania na sąsiednie tkanki. Jeśli zmiana uwidoczniona w rezonansie magnetycznym ma średnicę równą lub mniejszą niż 1 centymetr, wówczas rezonans powtarza się po 6 miesiącach, a później (w przypadku braku wzrostu) – po roku, dwóch i pięciu latach. W sytuacji, w której guz po takim czasie nadal nie wzrasta, zaprzestaje się rutynowych kontroli. W przypadku, gdy guz się powiększa i/lub gdy upośledza widzenie (poprzez nacisk na struktury odpowiedzialne za funkcjonowanie narządu wzroku), zazwyczaj kieruje się pacjenta na operacyjne usunięcie zmiany. Jeśli z kolei guz w momencie jego wykrycia ma rozmiar 1 centymetra (lub jest większy), to na początku sprawdza się, czy nie upośledza on widzenia pacjenta. Jeśli ma to miejsce, to chory zostaje skierowany na operację usunięcia zmiany, a jeśli nie – powinien poddawać się kontroli podobnej, jak w przypadku wykrycia guza nieaktywnego hormonalnie o objętości poniżej 1 centymetra.
Zabieg usuwania guza przysadki mózgowej jest bezpieczny, nie wymaga długiej rekonwalescencji i większości przypadków prowadzi do całkowitego wyleczenia pacjenta.
Źródła:
- Zgliczyński, E. Płaczkiewicz-Jankowska, Guzy przysadki – informacje ogólne [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej, dostęp online, aktualizacja hasła: 15.07.2024
- Barg, W. Zgliczyński, Guzy przysadki [w:] Podręcznik Pediatrii Medycyny Praktycznej, dostęp online: 30.10.2024
- Budrewicz, M. Szymczyk, J. Chojdak-Łukasiewicz, P. Szewczyk, V. Sokolska, Guzy przysadki – trzy warianty kliniczne; różne konsekwencje terapeutyczne [w:] Polski Przegląd Neurologiczny 2009, tom 5, nr 1
- Zgliczyński, P. Witek, P. Zdunowski, Guzy przysadki [w:] podyplomie.pl, dostęp: 30.10.2023
- R. Lleva, S. E. Inzucchi, Rozpoznawanie i leczenie gruczolaków przysadki mózgowej [w:] Onkologia po Dyplomie 2011, tom 8, nr 2
- Kunert-Radek, Incydentaloma przysadki [w:] Borgis – Postępy Nauk Medycznych 10/2007
- Nowacki, Guzy okolicy podwzgórzowo-przysadkowej [w:] Polski Przegląd Neurologiczny 2009, tom 5, nr 1
[Artykuł sponsorowany]